GUJARAT CIVIL SERVICE (PENSION) RULES - 2002 STUDY MATERIAL PDF DOWNLOAD

 ગુજરાત મુલ્કી સેવા (પેન્શન) નિયમો, ૨૦૦૨

(Gujarat Civil Services (Pension) Rules, 2002

૧. પેન્શનના સામાન્ય સિદ્ધાંતો અને જોગવાઈઓ

• પેન્શન એ હક નથી (નિયમ-૨૧): પેન્શન આપવું કે ચાલુ રાખવું તે કર્મચારીના સદાચાર પર આધારિત છે. જો કર્મચારી કોઈ ગંભીર ગુના કે ગેરવર્તણૂકમાં દોષિત ઠરે, તો સરકાર પેન્શન રોકી શકે છે અથવા તેનો અમુક ભાગ કાપી શકે છે.
• પેન્શન પાત્ર સેવા: પેન્શન ગણતરી માટે લઘુત્તમ અર્હતાસભર (પેન્શન પાત્ર) સેવા ૧૦ વર્ષની હોવી અનિવાર્ય છે. જો ૧૦ વર્ષથી ઓછી સેવા હોય, તો પેન્શનને બદલે 'સર્વિસ ગ્રેચ્યુઈટી' મળે છે.
• વયનિવૃત્તિની ઉંમર: વર્ગ-૧, ૨ અને ૩ ના કર્મચારીઓ માટે વયનિવૃત્તિની ઉંમર ૫૮ વર્ષ (ખાસ કિસ્સામાં કે અમુક ટેકનિકલ સંવર્ગોમાં ફેરફારને પાત્ર) અને વર્ગ-૪ ના કર્મચારીઓ માટે ૬૦ વર્ષ છે.

૨. પેન્શનના વિવિધ પ્રકારો

નિયમ ક્રમાંક	પેન્શનનો પ્રકાર	વિગત / ક્યારે મળવાપાત્ર થાય?
૪૬	વયનિવૃત્તિ પેન્શન	કર્મચારી નિયત થયેલી વયનિવૃત્તિની ઉંમરે (૫૮ કે ૬૦ વર્ષ) પહોંચીને નિવૃત્ત થાય ત્યારે.
૪૭	નિવૃત્તિ પેન્શન	વયનિવૃત્તિની ઉંમર પહેલાં સ્વેચ્છાએ (VRS) કે નિયમ મુજબ નિવૃત્ત થતા કર્મચારીને મળવાપાત્ર પેન્શન.
૪૮	અશક્તતા પેન્શન	શારીરિક કે માનસિક અશક્તતાના કારણે કર્મચારી નોકરી ચાલુ રાખવા સક્ષમ ન રહે ત્યારે તબીબી મંડળ (Medical Board) ના પ્રમાણપત્રના આધારે.
૪૯	વળતર પેન્શન	જ્યારે કોઈ કાયમી જગ્યા રદ થવાના કારણે કર્મચારીને છૂટો કરવો પડે અને તેને સમકક્ષ બીજી જગ્યા આપી શકાય તેમ ન હોય ત્યારે.
૫૦	રહેમીયત પેન્શન	ગેરવર્તણૂકના કારણે નોકરીમાંથી છુટા કરાયેલા કર્મચારીને ખાસ કિસ્સામાં દયાના ભાવે અપાતું ભથ્થું (જે પેન્શનના ૨/૩ ભાગથી વધુ ન હોઈ શકે).

૩. સ્વેચ્છિક નિવૃત્તિ (Voluntary Retirement Scheme - VRS) [નિયમ-૪૭]

• પાત્રતા મર્યાદા: કોઈ પણ સરકારી કર્મચારી ૨૦ વર્ષની પેન્શન પાત્ર સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી અથવા ૫૫ વર્ષની ઉંમર વટાવ્યા પછી સ્વેચ્છિક નિવૃત્તિ (VRS) લઈ શકે છે.
• નોટિસ અવધિ: આ માટે કર્મચારીએ સક્ષમ સત્તાધિકારીને ૩ મહિના અગાઉ લેખિત નોટિસ આપવી ફરજિયાત છે.

૪. પેન્શનની ગણતરી અને મર્યાદા

• પેન્શનનો દર: સુધારેલા નિયમો મુજબ, કર્મચારીએ છેલ્લે મેળવેલા આખરી બેઝિક પગાર ના ૫૦% રકમ મુખ્ય પેન્શન તરીકે મળવાપાત્ર થાય છે.
• મહત્તમ પેન્શન પાત્ર સેવા: પૂરેપૂરું પેન્શન મેળવવા માટે લઘુત્તમ ૨૦ વર્ષની અર્હતાસભર નોકરી હોવી જરૂરી છે (અગાઉ આ મર્યાદા ૩૩ વર્ષની હતી).
• લઘુત્તમ અને મહત્તમ પેન્શન મર્યાદા: સાતમાં પગાર પંચ મુજબ લઘુત્તમ પેન્શન રૂ. ૯,૦૦૦ નક્કી થયેલ છે, જ્યારે મહત્તમ પેન્શન રાજ્યના સર્વોચ્ચ પગારના ૫૦% ની મર્યાદામાં રહે છે.

વિવિધ રજાઓ વિષે વિસ્તૃત માહિતી મેળવવા નીચેની લિંક પર ક્લિક કરો.

• રજા એટલે શું?
• રજાના પ્રકાર
• રજા માંગતી / મંજુર કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો.
• પ્રાપ્ત રજા
• પ્રસુતિ રજા
• પ્રાસંગિક રજા
• વળતર રજા 
• ખાસ રજા
• એસોસીએશનના હોદ્દેદારોને ખાસ રજા
• કેઝ્યુઅલ રજા 
• અન્ય પ્રકારની રજા
• પરિપત્ર / ઠરાવો અને ફોર્મસ.

૫. ડેથ-કમ-રિટાયરમેન્ટ ગ્રેચ્યુઈટી [નિયમ-૮૦]

• ગ્રેચ્યુઈટીની ગણતરી: નોકરીના દરેક સિક્સ-મંથલી પિરિયડ (છ માસિક ગાળા) માટે આખરી પગારના ભાગ જેટલી રકમ ગ્રેચ્યુઈટી તરીકે મળે છે.
• મહત્તમ મર્યાદા: ગ્રેચ્યુઈટીની રકમ આખરી પગારના ૧૬.૫ (સાડા સોળ) ગણાથી વધુ હોઈ શકે નહીં.
• નાણાકીય મર્યાદા: સાતમાં પગાર પંચ મુજબ મહત્તમ ગ્રેચ્યુઈટીની મર્યાદા રૂ. ૨૦ લાખ સુધીની છે.

૬. કુટુંબ પેન્શન [નિયમ-૯૧]

• ક્યારે મળે?: સરકારી કર્મચારીનું નોકરી દરમિયાન અથવા નિવૃત્તિ પછી અવસાન થાય ત્યારે તેના આશ્રિત કુટુંબને (પત્ની/પતિ/સંતાનો) મળવાપાત્ર થાય છે.
• અગાઉની નોકરીની શરત: નોકરી દરમિયાન અવસાનના કિસ્સામાં કર્મચારીએ ઓછામાં ઓછી ૧ વર્ષની સળંગ સેવા પૂર્ણ કરેલી હોવી જોઈએ.
• વધારેલા દરે કુટુંબ પેન્શન : જો કર્મચારીનું નોકરી દરમિયાન અવસાન થાય અને તેણે ૭ વર્ષથી વધુ સેવા કરી હોય, તો અવસાનની તારીખથી ૭ વર્ષ સુધી અથવા કર્મચારીની ૬૭ વર્ષની ઉંમર (જે વહેલું હોય ત્યાં સુધી) આખરી પગારના ૫૦% લેખે (વધારેલા દરે) કુટુંબ પેન્શન મળે છે. ત્યારબાદ તે સામાન્ય દરે (૩૦%) ચૂકવાય છે.

સત્તાવાર દસ્તાવેજ (પેન્શન અને પ્રો.ફંડ કચેરીના ઑફિસ મેન્યુઅલ) ના આધારે કુટુંબ પેન્શન અંગેની સાચી અને અપડેટ થયેલી માહિતી નીચે મુજબના મુખ્ય મુદ્દાઓમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવે છે:

૧. ઊંચા દરે કુટુંબ પેન્શન અને ઉંમરની મર્યાદા

નાણા વિભાગના તા. ૧૩-૦૪-૨૦૦૯ ના ઠરાવ પછીની સ્થિતિ ખૂબ જ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે:

• ચાલુ નોકરીમાં અવસાનના કિસ્સામાં (તા. ૦૧-૦૧-૨૦૦૬ થી): સરકારી કર્મચારીનું ચાલુ નોકરીમાં અવસાન થાય ત્યારે, હવે કર્મચારીની ઉંમર ધ્યાને લીધા સિવાય સળંગ ૧૦ વર્ષ સુધી ઊંચા દરે (છેલ્લા આકારેલા પગારના ૫૦% લેખે) કુટુંબ પેન્શન મળવાપાત્ર થાય છે. (અગાઉ આ મર્યાદા ૭ વર્ષ અથવા ૬૫ વર્ષની ઉંમર, બેમાંથી જે વહેલું હોય તે હતી).
• નિવૃત્તિ પછીના અવસાનના કિસ્સામાં: જો કર્મચારીનું અવસાન નિવૃત્તિ પછી થાય, તો તેની અવસાનની તારીખથી ૭ વર્ષ સુધી અથવા કર્મચારી જીવિત હોત અને ૬૫ વર્ષની વય પ્રાપ્ત કરી હોત તે તારીખ સુધી (બેમાંથી જે વહેલું હોય ત્યાં સુધી) ઊંચા દરે પેન્શન મળે છે.
• સામાન્ય દર: ઊંચા દરનો આ સમયગાળો પૂર્ણ થયા બાદ આજીવન ૩0% લેખે સામાન્ય દરે કુટુંબ પેન્શન ચૂકવાય છે. લઘુત્તમ કુટુંબ પેન્શન ૩૦% થી ઓછું હોવું જોઈએ નહીં.

૨. કુટુંબ પેન્શન માટે સંતાનોની પાત્રતા અને અગ્રતા

તા. ૧૩-૦૪-૨૦૦૯ ના ઠરાવ અન્વયે સંતાનો માટે નીચે મુજબના મહત્વના ફેરફારો થયા છે:

• જન્મતારીખના આધારે પાત્રતા: અગાઉ બધા પુત્રો પછી પુત્રીઓનો ક્રમ આવતો હતો. હવે પુત્ર કે પુત્રીની પાત્રતા જન્મતારીખ (ઉંમર) ના આધારે નક્કી થાય છે. જૂથમાં મોટી ઉંમરના સંતાનની હયાતી કે પાત્રતા હોય ત્યાં સુધી નાની ઉંમરના સંતાનને પેન્શન મળી શકશે નહીં.
• ઉંમર અને લગ્નની શરત: વિધવા/વિધુર સિવાયના સંતાનોને ૨૫ વર્ષની ઉંમર સુધી, અથવા તેમના લગ્ન/પુનઃલગ્ન થાય ત્યાં સુધી, અથવા તેઓ કમાતા થાય (જે વહેલું હોય તે) ત્યાં સુધી જ પેન્શન મળે છે.
• છૂટાછેડા લીધેલ/વિધવા પુત્રી: આ દીકરીઓને પણ ૨૫ વર્ષની વયમર્યાદા, લગ્ન/પુનઃલગ્નની શરતો અને આવક મર્યાદા લાગુ પડશે.
• આવક મર્યાદા: વિધવા/વિધુર સિવાયના અપરિણીત સભ્યો માટે માસિક આવક 'લઘુત્તમ કુટુંબ પેન્શન + તેના પર મળવાપાત્ર હંગામી વધારો (DA)' ની રકમ કરતાં વધુ ન હોવી જોઈએ. (તા. ૦૧-૦૧-૨૦૦૬ થી લઘુત્તમ પેન્શન રૂ. ૩,૫૦૦ નક્કી થયેલ છે).

દરેક સરકારી કર્મચારીને જાણવા જેવી ખુબ જ ઉપયોગી માહિતી. 🠊 શાળા છોડ્યાના પ્રમાણપત્ર વિષે ઉપયોગી માહિતી. 🠊 રજાના નિયમો વિષે અગત્યની માહિતી ભાગ-૧ 🠊 રજાના નિયમો વિષે અગત્યની માહિતી ભાગ-૨ 🠊 રજાના નિયમો વિષે અગત્યની માહિતી ભાગ-૩ 🠊 સેવાપોથી અંગેના તમામ નિયમો અને માહિતી 🠊 સરકારી દફતરની જાળવણી અંગે અગત્યની માહિતી

૩. વિકલાંગ (અપંગ કે માનસિક ક્ષતિ ધરાવતા) સંતાનો માટે આજીવન પેન્શન

• આજીવન પાત્રતા: શારીરિક કે માનસિક રીતે વિકલાંગ પુત્ર કે પુત્રી જો પોતાના નિર્વાહ પૂરતું કમાઈ શકતા ન હોય, તો તેમને આજીવન કુટુંબ પેન્શન મળે છે.
• ક્રમ: જો સરકારી કર્મચારીને અન્ય સક્ષમ બાળકો હોય, તો નિયમ મુજબ છેલ્લું બાળક ૨૫ વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી સામાન્ય રીતે પેન્શન ચાલશે, ત્યારબાદ વિકલાંગ સંતાનનો આજીવન પેન્શનનો હક શરૂ થશે.
• શરતોમાં છૂટછાટ: કર્મચારીની નિવૃત્તિ કે અવસાન પહેલાં જ અપંગતા જાહેર થયેલી હોવી જોઈએ તેવી શરતમાં પાછળથી છૂટછાટ આપવામાં આવી છે. તેમજ છૂટાછેડા લીધેલ અંધ, માનસિક/શારીરિક વિકલાંગ પુત્રીઓને ઉંમરનો બાધ રાખ્યા વિના (પુનઃલગ્ન ન કરે ત્યાં સુધી) પેન્શન મળવાપાત્ર છે.
• તબીબી પ્રમાણપત્ર: સિવિલ સર્જન કે મેડિકલ બોર્ડનું પ્રમાણપત્ર દર ૩ વર્ષે રજૂ કરવાનું રહે છે.

૪. આશ્રિત માતા-પિતાનો સમાવેશ

• જો મૃત કર્મચારી પોતાની પાછળ વિધવા પત્ની/પતિ કે બાળકો મૂકી ન ગયા હોય, તો તેમના પર સંપૂર્ણ આશ્રિત માતા-પિતાનો કુટુંબમાં સમાવેશ થાય છે.
• પેન્શન ચૂકવણીમાં પ્રથમ માતાને અને ત્યારબાદ પિતાને અગ્રતા આપવામાં આવે છે.
• તેમની આવક પણ લઘુત્તમ કુટુંબ પેન્શન વત્તા હંગામી વધારા કરતાં વધુ હોવી જોઈએ નહીં.

૫. વધારાનું કુટુંબ પેન્શન (વૃદ્ધ પેન્શનરો માટે વધારો)

તા. ૦૧-૦૧-૨૦૦૬ કે ત્યારપછી ૮૦ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમર ધરાવતા કુટુંબ પેન્શનરોને મૂળ પેન્શન ઉપરાંત નીચે મુજબ વધારાની રકમ મળે છે:

• ૮૦ થી ૮૫ વર્ષની ઉંમરે: મૂળ કુટુંબ પેન્શનના ૨૦%
• ૮૫ થી ૯૦ વર્ષની ઉંમરે: મૂળ કુટુંબ પેન્શનના ૩૦%
• ૯૦ થી ૯૫ વર્ષની ઉંમરે: મૂળ કુટુંબ પેન્શનના ૪૦%
• ૯૫ થી ૧૦૦ વર્ષની ઉંમરે: મૂળ કુટુંબ પેન્શનના ૫૦
• ૧૦૦ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરે: મૂળ કુટુંબ પેન્શનના ૧૦૦% (એટલે કે બમણું પેન્શન). (નોંધ: પેન્શનર જે માસમાં આ ઉંમર પૂરી કરે તે માસની ૧લી તારીખથી જ આ વધારો લાગુ થઈ જાય છે).

૬. ગુમ થયેલ સરકારી કર્મચારીના કિસ્સામાં જોગવાઈ

• જો કોઈ કર્મચારી કે પેન્શનર ગુમ થાય, તો પોલીસ સ્ટેશનમાં F.I.R. કે જાણવાજોગ એન્ટ્રી નોંધાવ્યાના ૧ વર્ષ પછી તેના કુટુંબને ગ્રેચ્યુઈટી અને કુટુંબ પેન્શનના લાભો મળી શકે છે. આ માટે કુટુંબે જરૂરી ઈન્ડેમનીટી બોન્ડ (જામીનગીરીખત) આપવો પડે છે.

નિષ્કર્ષ (તમારા અગાઉના પ્રશ્ન સંદર્ભે ખાસ નોંધ): આ સત્તાવાર પીડીએફના ફકરા-૧.૭(૧) અને ૨.૨ મુજબ, ચાલુ નોકરીમાં અવસાન પામતા કર્મચારીઓ સિવાયના કિસ્સાઓમાં (એટલે કે નિવૃત્તિ પછીના અવસાનમાં) મૂળ ૭ વર્ષ કે ૬૫ વર્ષની મર્યાદા ચાલુ રાખવામાં આવી છે. તેથી જી.સી.એસ.આર. ના સામાન્ય સુધારા અને આ વિભાગીય મેન્યુઅલના અલગ-અલગ પેટા-નિયમો (ચાલુ નોકરીમાં અવસાન વિરુદ્ધ નિવૃત્તિ પછી અવસાન) ના કારણે ૬૫ અને ૬૭ વર્ષના સંદર્ભો અલગ પડે છે. પરીક્ષામાં પ્રશ્ન કયા ચોક્કસ કિસ્સા (ચાલુ નોકરી કે નિવૃત્તિ પછી) માટે પૂછાયો છે તે ખાસ જોવું. 

➡ શાળાને લગતા અગત્યના પત્રકો

• E – General Regester in Excel File
• ધોરણ -૧ માં પ્રવેશ આપવા માટે વાલી ફોર્મના નમુના.
• મૃત્યુ – સહ – નિવૃત્તિ ગ્રેજ્યુઈટી ચૂકવણાની મંજુરી માટેના નિયત ફોર્મસ
• ઉચ્ચતર પગારધોરણ મંજુર કરાવવા માટેનું ફોર્મ
• પૂર્ણ વેતન મંજુર કરાવવા માટેની દરખાસ્ત
• શાળા વિકાસ યોજના (School Developement Plan – SDP)
• આપત્તિ વ્યવસ્થાપન યોજના (Disaster Management Plan As per GSDMA)

૭. પેન્શનનું રૂપાંતરણ

• મર્યાદા: નિવૃત્ત થતો કર્મચારી પોતાના મૂળ પેન્શનમાંથી મહત્તમ ૪૦% સુધીનું પેન્શન રોકડમાં રૂપાંતરિત કરાવી શકે છે. તેને એકસામટી રકમ મળે છે.
• તબીબી તપાસ વિના: નિવૃત્તિની તારીખથી ૧ વર્ષની અંદર અરજી કરવામાં આવે તો કોઈ પણ મેડિકલ બોર્ડની તપાસ વિના કમ્યુટેશન મંજૂર થાય છે.
• પુનઃ સ્થાપન: કમ્યુટેશન કરાવ્યાની તારીખથી ૧૫ વર્ષ પૂરા થયા બાદ કર્મચારીનું કપાયેલું ૪૦% પેન્શન ફરીથી મૂળ સ્વરૂપે ચાલુ (બહાલ) કરી દેવામાં આવે છે.

પરીક્ષા માટે ક્વિક ટિપ:

પેન્શનના પ્રશ્નોમાં ૧૦ વર્ષ (પેન્શન માટે લઘુત્તમ સેવા), ૨૦ વર્ષ (VRS અને પૂરા પેન્શન માટે), ૪૦% (કમ્યુટેશન મર્યાદા), અને ૧૫ વર્ષ (પેન્શન પુનઃ સ્થાપન) જેવા આંકડાકીય નિયમો વારંવાર પૂછાતા હોય છે, જે ખાસ પાકા કરવા.

ગુજરાત મુલ્કી સેવા (પેન્શન) નિયમો, 2002- BOOK ડાઉનલોડ કરો.

CLICK HERE TO DOWNLOAD

ગુજરાત મુલ્કી સેવા (પેન્શન) નિયમો, 2002- SPECIAL STUTDY MATERIAL ડાઉનલોડ કરો.

CLICK HERE TO DOWNLOAD

ગુજરાત મુલ્કી સેવા (પેન્શન) નિયમો, 2002  ઓનલાઈન ક્વીઝ આપો.

CLICK HERE FOR ONLINE QUIZ

મદદનીશ કેળવણી નિરીક્ષક નું સ્ટડી મટિરિયલ ડાઉનલોડ કરો. 

CLICK HERE TO DOWNLOAD 

મદદનીશ કેળવણી નિરીક્ષક ની ઓનલાઈન ટેસ્ટ આપવા આપો. 

CLICK HERE FOR QUIZ