GUJARAT MULKI SEVA RAJA NIYAMO 2002 (GSCR-2002) BOOKLET AND STUDY MATERIAL

ગુજરાત મુલ્કી સેવા (રજા) નિયમો, ૨૦૦૨

(Gujarat Civil Services (Leave) Rules, 2002)

૧. સામાન્ય સિદ્ધાંતો અને વહીવટી જોગવાઈઓ

રજા એ હક નથી: કોઈ પણ કર્મચારી રજાને હક તરીકે માંગી શકે નહીં. સક્ષમ સત્તાધિકારી લોકહિતમાં રજા નકારી શકે છે અથવા રદ કરી શકે છે (નિયમ-૭).
રજાનો પ્રકાર બદલવો: સક્ષમ અધિકારી કર્મચારીની સંમતિ વિના મંજૂર થયેલી રજાનો પ્રકાર (દા.ત. અર્ધપગારી રજાને કમાયેલી રજામાં) પોતાની મેળે બદલી શકશે નહીં.
મહત્તમ રજાની મર્યાદા: અસાધારણ સંજોગો સિવાય, કોઈ પણ સરકારી કર્મચારીને સળંગ ૫ વર્ષ (૬૦ મહિના) થી વધુ સમયની કોઈ પણ પ્રકારની રજા મંજૂર કરી શકાય નહીં. જો કર્મચારી આનાથી વધુ સમય ગેરહાજર રહે, તો તે રાજીનામું આપેલું ગણાશે.
રજાનું એકત્રીકરણ : એક પ્રકારની રજા સાથે બીજા પ્રકારની રજા જોડી શકાય છે (દા.ત. કમાયેલી રજા સાથે અર્ધપગારી કે અસાધારણ રજા), પરંતુ કેઝ્યુઅલ લીવ (CL) ને આ રજાઓ સાથે જોડી શકાતી નથી.

૨. વિવિધ રજાઓ અને તેના નિયમો (પરીક્ષાલક્ષી આંકડાકીય માહિતી)

A. કમાયેલી રજા (Earned Leave) [નિયમ-૬૪]

જમા થવાનો દર: બિન-વેકેશન વિભાગના કર્મચારીને વર્ષમાં ૩૦ દિવસ કમાયેલી રજા મળે છે. તે દર વર્ષે ૧લી જાન્યુઆરીએ ૧૫ દિવસ અને ૧લી જુલાઈએ ૧૫ દિવસ એમ બે સરખા હપ્તામાં અગાઉથી (In advance) જમા થાય છે.
મહત્તમ જમા મર્યાદા: કર્મચારીના ખાતામાં મહત્તમ ૩૦૦ દિવસની કમાયેલી રજા જમા રહી શકે છે.
એકસાથે ભોગવવાની મર્યાદા: સળંગ એકસાથે વધુમાં વધુ ૧૮૦ દિવસની કમાયેલી રજા મંજૂર કરી શકાય છે.
વેકેશન વિભાગ માટે (શિક્ષકો/મુખ્યશિક્ષકો): જો કોઈ શિક્ષક/મુખ્યશિક્ષકને વેકેશન દરમિયાન ફરજ પર રોકવામાં આવે, તો તેમણે વેકેશનમાં ભોગવેલી ફરજના પ્રમાણમાં કમાયેલી રજા મળવાપાત્ર થાય છે.

વિવિધ રજાઓ વિષે વિસ્તૃત માહિતી મેળવવા નીચેની લિંક પર ક્લિક કરો.

રજા એટલે શું?

રજાના પ્રકાર

રજા માંગતી / મંજુર કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો.

એસોસીએશનના હોદ્દેદારોને ખાસ રજા

કેઝ્યુઅલ રજા

અન્ય પ્રકારની રજા

પરિપત્ર / ઠરાવો અને ફોર્મસ.

B. અર્ધપગારી રજા (Half Pay Leave) [નિયમ-૬૮]

જમા થવાનો દર: દરેક સરકારી કર્મચારીને નોકરીના દરેક પૂર્ણ વર્ષ માટે ૨૦ દિવસની અર્ધપગારી રજા મળે છે. આ રજા પણ દર વર્ષે ૧લી જાન્યુઆરીએ ૧૦ દિવસ અને ૧લી જુલાઈએ ૧૦ દિવસ એમ બે હપ્તામાં જમા થાય છે.
જમા મર્યાદા: આ રજા એકઠી કરવાની કોઈ મહત્તમ મર્યાદા નથી, તે ગમે તેટલી જમા થઈ શકે છે.

C. રૂપાંતરિત રજા (Commuted Leave) [નિયમ-૬૯]

મેડિકલ સર્ટિફિકેટના આધારે: તબીબી પ્રમાણપત્રના આધારે જમા થયેલી અર્ધપગારી રજા (HPL) ને પુરા પગારની રજામાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.
ઉધાર થવાનો દર: જો કર્મચારી ૧ દિવસની રૂપાંતરિત રજા ભોગવે, તો તેના ખાતામાંથી ૨ દિવસની અર્ધપગારી રજા બાદ કરવામાં આવશે.

· મર્યાદા: સમગ્ર નોકરી દરમિયાન તબીબી પ્રમાણપત્ર વિના ફક્ત અંગત કારણોસર મહત્તમ ૧૮૦ દિવસની રૂપાંતરિત રજા મળી શકે છે.

D. બિન જમા રજા (Leave Not Due ) [નિયમ-૭૦]

એડવાન્સ રજા: જ્યારે કર્મચારીના ખાતામાં કોઈ રજા સિલક ન હોય, ત્યારે ભવિષ્યમાં જમા થનારી અર્ધપગારી રજાના બદલામાં આ રજા અગાઉથી મંજૂર કરવામાં આવે છે.
મર્યાદા: સમગ્ર સેવાકાળ દરમિયાન તબીબી પ્રમાણપત્રના આધારે વધુમાં વધુ ૩૬૦ દિવસની રજા મળી શકે (એકસાથે વધુમાં વધુ ૯૦ દિવસ અને લંબાવીને ૧૮૦ દિવસ).

E. અસાધારણ રજા (Extraordinary Leave) [નિયમ-૭૧]

બિનપગારી રજા: જ્યારે અન્ય કોઈ રજા સિલક ન હોય અથવા કર્મચારી પોતે લેખિતમાં વિનંતી કરે ત્યારે આ રજા મંજૂર થાય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કોઈ પગાર મળતો નથી.

૩. ખાસ પ્રકારની વિશિષ્ટ રજાઓ

A. પ્રસૂતિની રજા (Maternity Leave) [નિયમ-૭૪]

સમયગાળો: મહિલા કર્મચારીને સમગ્ર સેવાકાળ દરમિયાન વધુમાં વધુ બે હયાત બાળકો મર્યાદામાં ૧૮૦ દિવસ (૬ મહિના) ની પૂરા પગારી પ્રસૂતિ રજા મળે છે.
ગર્ભપાત (Miscarriage) ના કિસ્સામાં: આખા સેવાકાળ દરમિયાન વધુમાં વધુ ૪૫ દિવસની રજા તબીબી પ્રમાણપત્રના આધારે મળવાપાત્ર છે.

B. પિતૃત્વની રજા (Paternity Leave) [નિયમ-૭૫-ક]

સમયગાળો: પુરુષ કર્મચારીને બે હયાત બાળકોની મર્યાદામાં ૧૫ દિવસની પિતૃત્વની રજા મળે છે.
સમયમર્યાદા: પત્નીની પ્રસૂતિના ૧૫ દિવસ પહેલાં અથવા પ્રસૂતિની તારીખથી ૬ મહિનાની અંદર આ રજા ભોગવવી ફરજિયાત છે, અન્યથા તે લેપ્સ (રદ) થઈ જાય છે.

C. દત્તક લીધેલા બાળક માટેની રજા (Child Adoption Leave)

જો મહિલા કર્મચારી ૧ વર્ષથી નાની ઉંમરનું બાળક દત્તક લે, તો તેને બાળક દત્તક લીધાની તારીખથી ૧૮૦ દિવસની રજા મળી શકે છે.

D. અભ્યાસ રજા (Study Leave)

સરકારી સેવા માટે ઉપયોગી હોય તેવા ઉચ્ચ અભ્યાસ કે સંશોધન માટે આ રજા મળે છે. એકસાથે વધુમાં વધુ ૨૪ મહિના અને સમગ્ર નોકરી દરમિયાન કુલ ૩૬ મહિનાની અભ્યાસ રજા મળી શકે છે (પાંચ વર્ષની સરકારી સેવા પૂર્ણ થઈ હોવી જરૂરી છે).

૪. રજા રોકડમાં રૂપાંતર (Leave Encashment)

નિવૃત્તિ સમયે: નિવૃત્તિ વખતે કર્મચારીના ખાતામાં જમા રહેલી કમાયેલી રજા (EL) માંથી મહત્તમ ૩૦૦ દિવસનું રોકડ રૂપાંતર (પુરા પગાર અને મોંઘવારી ભથ્થા સાથે) ચૂકવવામાં આવે છે.
નોકરી ચાલુ હોય ત્યારે (LTC સાથે): એલ.ટી.સી. (LTC) નો લાભ લેતી વખતે કર્મચારી બ્લોક પિરિયડ દરમિયાન એક વહેંચણીમાં ૧૦ દિવસ અને સમગ્ર નોકરી દરમિયાન મહત્તમ ૬૦ દિવસની કમાયેલી રજાનું રોકડીકરણ કરાવી શકે છે.

૫. કેઝ્યુઅલ લીવ (Casual Leave - CL)

યાદ રાખો: કેઝ્યુઅલ લીવ એ કાનૂની રીતે 'રજા' ગણાતી નથી, પરંતુ તેને 'ફરજ પરની ગેરહાજરી' ગણવામાં આવે છે. તેથી રજાના નિયમો આને લાગુ પડતા નથી.
મર્યાદા: કેલેન્ડર વર્ષ (જાન્યુઆરી થી ડિસેમ્બર) દરમિયાન સામાન્ય કર્મચારીને ૧૨ દિવસની સીએલ મળે છે. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને વેકેશન વિભાગ માટે આ મર્યાદા અલગ હોઈ શકે છે.
એકસાથે રવિવાર અને જાહેર રજાઓ સાથે જોડીને સળંગ ૭ દિવસથી વધુ સી.એલ. ભોગવી શકાતી નથી (ખાસ કિસ્સામાં સક્ષમ અધિકારી ૧૦ દિવસ સુધી મંજૂરી આપી શકે છે).